معامله متقابل یا کراس ترید زمانی رخ می دهد که سفارش های خرید و فروش برای یک دارایی مالی یکسان، خارج از هسته اصلی صرافی (Off-exchange) و بین حساب های مشتریان یک کارگزاری یا نهاد مالی با یکدیگر مچ (Match) یا تطبیق داده شوند. (در بازارهای مالی مدرن، نهادهای سازمانی برای جلوگیری از ایجاد لغزش قیمت (Slippage) در سفارشات بلوک و حجم بالا، اغلب از چنین مکانیسم هایی در قالب بازارهای فرابورسی (OTC) یا استخرهای تاریک (Dark Pools) استفاده می کنند.)
نکات کلیدی:
- معامله متقابل، سفارش های خرید و فروش را بدون اینکه در دفتر کل صرافی ثبت شوند، با هم تطبیق می دهد؛ عملی که معمولاً در صرافی های بزرگ و معتبر مجاز نیست.
- این معاملات می توانند کاملاً قانونی باشند، مشروط بر اینکه کارگزاران، سفارش های تطبیق یافته برای یک اوراق بهادار یا دارایی یکسان را بین حساب های مختلف مشتریان اجرا کرده و سپس آن را به نهادهای ناظر گزارش دهند.
- معاملات متقابل می توانند باعث دور زدن اسپرد معاملاتی (اختلاف قیمت خرید و فروش) شوند؛ اما در عین حال ممکن است مانع از دسترسی سایر فعالان بازار به قیمت های بالقوه بهتر گردند.
- این معاملات اغلب با معاملات اوراق مشتقه گره خورده اند، مانند پوشش ریسک (Hedging) در معاملات آپشن (اختیار معامله) با استراتژی دلتا خنثی؛ با این حال، حتماً باید بر اساس ارزش منصفانه بازار (Fair Market Value) اجرا شوند.
- نگرانی های اصلی در خصوص معاملات متقابل شامل پتانسیل دستکاری بازار و از بین رفتن اعتماد عمومی است، زیرا این معاملات مشارکت گسترده تر سایر فعالان بازار را نادیده می گیرند.
معامله متقابل (Cross Trade) چیست؟
معاملات متقابل زمانی به وقوع می پیوندند که سفارش های خرید و فروش برای یک دارایی یکسان، بدون ثبت در دفتر سفارشات (Order Book) یک صرافی، با یکدیگر تهاتر و تسویه شوند؛ رویه ای که در اکثر صرافی های بزرگ و اصلی ممنوع است. با این حال، زمانی که کارگزاران (Brokers)، سفارشات را در بین حساب های مختلف مشتریان خود تطبیق داده و سپس آن ها را به صورت رسمی گزارش می کنند، معاملات متقابل می توانند وجهه قانونی به خود بگیرند.
(در بازار فارکس، برخی از بروکرهایی که به عنوان بازارساز (Market Maker) عمل می کنند، از فرآیندی مشابه در مدل های B-Book بهره می برند؛ جایی که سفارش خرید یک مشتری با سفارش فروش مشتری دیگر در درون خودِ بروکر مچ می شود تا نیازی به انتقال سفارش به تامین کنندگان نقدینگی خارجی (LPs) نباشد.)
در حالی که معاملات متقابل برای انتقال دارایی ها و پوشش ریسک اوراق مشتقه بسیار راحت و کارآمد هستند، می توانند سفارشات عمومی بازار را دور بزنند و منجر به ایجاد مشکلات بالقوه در زمینه اعتماد به یکپارچگی بازار شوند. درک سازوکار و پیامدهای این نوع معاملات هم برای سرمایه گذاران و هم برای کارگزاران امری حیاتی است.
نکته مهم: معاملات متقابل اغلب برای معاملاتی انجام می شوند که شامل سفارش های خرید و فروش تطبیق یافته و مرتبط با یک معامله در بازار مشتقات هستند؛ مانند عملیات هجینگ (پوشش ریسک) در یک معامله آپشن با استراتژی دلتا-خنثی (Delta-neutral).
(در استراتژی دلتا خنثی، تریدر با ترکیب پوزیشن های مختلف، حساسیت سبد معاملاتی خود را نسبت به نوسانات و تغییرات جهت دار قیمت دارایی پایه به صفر نزدیک می کند. برای بالانس کردن این پورتفو، نهادهای مالی مکرراً به جابه جایی دارایی بین حساب های خود نیاز دارند که کراس تریدینگ ابزار مناسبی برای این هدف است.)
نمایشی از نقش مدیران دارایی در بالانس کردن پورتفو و جابه جایی درون سازمانی دارایی ها بدون ثبت در هسته مرکزی بورس.
درک سازوکار معاملات متقابل (Mechanics of Cross Trading)
معاملات متقابل به دلیل فقدان گزارش دهی مناسب در زمان اجرای معامله، دارای تله ها و خطرات ذاتی هستند. اگر معامله در صرافی ثبت نشود، این احتمال وجود دارد که مشتریان قیمت واقعی و جاری بازار را دریافت نکنند. از آنجا که این سفارشات عمومی نیستند، سرمایه گذاران ممکن است هرگز متوجه نشوند که آیا قیمت بهتری در بازار در دسترس بوده است یا خیر. معاملات متقابل معمولاً در صرافی های بزرگ مجاز نیستند، چرا که طبق قوانین بازارهای شفاف، تمامی سفارشات باید به هسته معاملاتی صرافی ارسال شده و همه تراکنش ها به صورت عمومی ثبت گردند.
با این وجود، معاملات متقابل در موقعیت های خاصی مجاز شمرده می شوند؛ مثلاً زمانی که هم خریدار و هم فروشنده، مشتریان یک مدیر دارایی (Asset Manager) واحد باشند و قیمت معامله متقابل در لحظه اجرای تراکنش، یک قیمت رقابتی و عادلانه در نظر گرفته شود.
یک مدیر پورتفو می تواند دارایی ها را بین کلاینت های خود منتقل کرده و اسپرد معاملاتی (Trade Spread) را به طور کامل حذف کند. (حذف اسپرد به ویژه در معاملات حجم بالا موسوم به Block Trades باعث صرفه جویی چشمگیری در هزینه های معاملاتی نهادهای بزرگ می شود). با این حال، کارگزار و مدیر دارایی باید اثبات کنند که معامله با قیمت منصفانه بازار انجام شده و کلاس بندی آن به درستی صورت گرفته است. همچنین، مدیر دارایی باید قادر باشد به کمیسیون بورس و اوراق بهادار آمریکا (SEC) ثابت کند که این معامله برای هر دو طرف سودمند بوده است.
بررسی ریسک ها و حواشی در معاملات متقابل
معاملات متقابل نیازی به یک قیمت از پیش تعیین شده توسط سرمایه گذاران ندارند، بلکه اگر هر دو طرف قیمت یکسانی را لیست کرده باشند، سفارشات با هم تطبیق می یابند. چنین معاملاتی ممکن است توسط قوانین محلی مجاز باشند، به شرطی که هر دو سرمایه گذار روی قیمت توافق کنند. این موضوع ممکن است برای سرمایه گذارانی که در حال معامله اوراق بهادار بسیار پرنوسان هستند – جایی که ارزش دارایی ممکن است در یک بازه زمانی کوتاه به شدت تغییر کند – کاربرد بیشتری داشته باشد.
معاملات متقابل بحث برانگیز هستند زیرا می توانند اعتماد به سلامت بازار را تضعیف کنند. در حالی که برخی از معاملات متقابل از نظر فنی و قانونی مجاز هستند، اما سایر شرکت کنندگان بازار فرصت تعامل با آن سفارشات را پیدا نکرده اند. ممکن است سایر فعالان بازار تمایل داشته اند با یکی از آن سفارش ها وارد معامله شوند، اما به دلیل اینکه تراکنش در خارج از صرافی (Off-exchange) رخ داده است، این شانس از آن ها سلب شده است.
نگرانی مهم دیگر این است که می توان از معاملات متقابل برای «نقاشی نوار قلب بازار» (Painting the tape) استفاده کرد؛ یعنی دستکاری قیمت های بازار از طریق ایجاد حجم معاملات فیک و ساختگی. (این تکنیک دستکاری، به ویژه در سهام شرکت های کوچک، بازارهای خارج از بورس (OTC) و گاهی در آلت کوین های با ارزش بازار پایین دیده می شود؛ جایی که بازیگران بزرگ با ایجاد حجم معاملات دروغین میان حساب های خود، تریدرهای خرد را فریب داده و ترغیب به ورود به بازار می کنند.)
تصویرسازی مفهومی برای بیان ریسک های عدم دسترسی عمومی به سفارشات، فضای غیرشفاف و احتمال دستکاری در بازارهای مالی.
نتیجه گیری
معاملات متقابل شامل تطبیق سفارش های خرید و فروش برای یک دارایی یکسان بدون ثبت در دفتر عمومی صرافی است. در حالی که به دلیل نگرانی های مرتبط با شفافیت، این عمل در اکثر صرافی های بزرگ مجاز نیست، اما زمانی که توسط کارگزاران برای مشتریان مختلف با قیمت های رقابتی بازار اجرا شود، می تواند کاملاً قانونی باشد. این معاملات خطراتی مانند عدم شفافیت قیمت بازار را به همراه دارند و می توانند به طور بالقوه برای دستکاری بازار مورد استفاده قرار گیرند. سرمایه گذارانِ درگیر در معاملات متقابل، باید از افشای مناسب اطلاعات و رعایت دقیق مقررات اطمینان حاصل کنند.
