آدام هیز، دارای مدرک دکتری و گواهینامه CFA، یک نویسنده مالی با بیش از ۱۵ سال تجربه در وال استریت به عنوان معامله گر مشتقات (Derivatives Trader) است. علاوه بر تخصص گسترده در معاملات مشتقات، آدام کارشناس اقتصاد و مالی رفتاری است. او مدرک کارشناسی ارشد خود را در رشته اقتصاد از مدرسه جدید تحقیقات اجتماعی (The New School for Social Research) و دکتری خود را در رشته جامعه شناسی از دانشگاه ویسکانسین-مدیسون دریافت کرده است. او دارنده گواهینامه CFA و همچنین مجوزهای سری ۷، ۵۵ و ۶۳ از سازمان FINRA است. در حال حاضر، او در دانشگاه لوسرن سوئیس به تحقیق و تدریس در زمینه جامعه شناسی اقتصادی و مطالعات اجتماعی مالی می پردازد. کتاب جدید آدام با عنوان “غیرمنطقیِ جمعی: نیروهای اجتماعی که به طور نامرئی رفتار اقتصادی ما را شکل می دهند”، اثری خواندنی در نقطه تلاقی اقتصاد رفتاری و جامعه شناسی است که نگاه ما را به پایه های اجتماعی تصمیمات مالی مان تغییر می دهد.
تعریف تراز بدهی
تراز بدهی یا موجودی بدهکار در یک حساب مارجین (Margin Account)، مقدار پولی است که مشتریِ کارگزاری (بروکر) بابت وجوهی که برای خرید اوراق بهادار یا دارایی های مالی به صورت اعتباری (مارجین) قرض گرفته است، به بروکر خود بدهکار می باشد.
نکات کلیدی
- تراز بدهی در یک حساب مارجین به پولی اشاره دارد که مشتری بابت قرض گرفتن وجوه برای خرید دارایی ها، به بروکر بدهکار است.
- معاملات مارجین به سرمایه گذاران این امکان را می دهد تا با قرض گرفتن سرمایه، دارایی بیشتری خریداری کنند؛ این کار پتانسیل سودآوری را افزایش می دهد، اما به همان نسبت ریسک معاملات را نیز بالا می برد.
- سرمایه گذاران موظف اند حداقلِ موجودی حقوق صاحبان سهام (Equity) را در حساب مارجین خود حفظ کنند تا دچار «مارجین کال» (Margin Call) نشوند.
- بروکرها برای وجوهی که در حساب های مارجین به شما قرض می دهند، بهره دریافت می کنند که این موضوع بر سود احتمالی شما تاثیرگذار خواهد بود.
- «تراز بدهی تعدیل شده» سود حاصل از معاملات فروش استقراضی (Short Sales) و موجودی حساب های یادداشت ویژه (SMA) را نیز در محاسبات خود لحاظ می کند.
تراز بدهی (Debit Balance) چیست؟
تراز بدهی در یک حساب مارجین، دقیقاً همان مقدار پولی است که یک مشتری بابت وجوهِ قرض گرفته شده جهت انجام معاملات اعتباری، به بروکر خود بدهکار است. سرمایه گذاران هنگام خرید به صورت مارجین، سرمایه ای را از بروکر قرض می گیرند و سپس آن را با سرمایه شخصی خود ترکیب می کنند تا بتوانند حجم بیشتری از دارایی را خریداری کنند. با این حال، این رویه با ریسک های قابل توجهی همراه است.
نکته تخصصی: در بازارهای پرنوسانی مانند فارکس یا ارزهای دیجیتال، استفاده از این وجوه قرض گرفته شده که به آن «اهرم» (Leverage) یا لوریج نیز می گویند، یکی از ابزارهای اصلی معامله گران برای بزرگ تر کردن حجم معاملات است؛ اما همین اهرم می تواند مانند یک شمشیر دولبه عمل کرده و در صورت حرکت بازار برخلاف پیش بینی، زیان ها را نیز به شدت افزایش دهد.
نمایش یک تریدر متمرکز در محیط کاری مدرن که مفهوم استفاده از سرمایه استقراضی و حساسیت مدیریت اهرم را القا می کند.
تراز بدهی چگونه کار می کند؟
هنگام خریدِ مارجین، سرمایه گذاران وجوهی را از کارگزار قرض گرفته و با سرمایه خود ترکیب می کنند تا تعداد سهام یا لات (Lot) بیشتری بخرند و اگر همه چیز طبق تحلیل پیش برود، سود بسیار بزرگ تری کسب کنند. این فرآیند تحت عنوان «اهرم سازی پوزیشن» (Leveraging a position) شناخته می شود.
به طور کلی دو نوع حساب اصلی برای خرید و فروش دارایی های مالی وجود دارد: حساب نقدی (Cash Account) و حساب مارجین (Margin Account).
در یک حساب نقدی، سرمایه گذار تنها می تواند به اندازه موجودی نقدی خود خرید کند، نه بیشتر. به عنوان مثال، اگر فردی ۲۰۰۰ دلار در حساب نقدی خود داشته باشد، تنها می تواند تا سقف ۲۰۰۰ دلار دارایی بخرد، مگر اینکه پول بیشتری به حساب خود واریز کند.
نکته تخصصی: برای درک بهتر، این موضوع را می توان با تفاوت حساب «اسپات» (Spot) و «مارجین/فیوچرز» در صرافی های ارز دیجیتال مقایسه کرد. در بازار اسپات شما تنها مالک دارایی هایی هستید که با پول نقد خود خریده اید.
اما حساب مارجین به سرمایه گذار اجازه می دهد تا برای خرید دارایی بیشتر، یا در مورد معاملات فروش استقراضی (Short Sale) برای قرض گرفتن دارایی جهت فروش در بازار، از بروکر پول قرض بگیرد. برای دریافت این وام، سرمایه گذار باید پول نقد یا اوراق بهاداری را که از قبل در حساب مارجین خود دارد، به عنوان «وثیقه» (Collateral) در گرو بروکر قرار دهد.
برای مثال، سرمایه گذاری با ۲۰۰۰ دلار موجودی نقدی ممکن است بخواهد معامله ای به ارزش ۳۰۰۰ دلار باز کند. بروکر او می تواند ۱۰۰۰ دلارِ باقیمانده را از طریق حساب مارجین به او قرض دهد، در حالی که سرمایه گذار ۲۰۰۰ دلار نقدینگی خود را درگیر می کند. در این حالت، «تراز بدهی» شخص برابر با ۱۰۰۰ دلار خواهد بود.
تراز بدهی تعدیل شده (Adjusted Debit Balance) چیست؟
تراز بدهی تعدیل شده، مقدار پولی در حساب مارجین است که به کارگزاری بدهکار هستید، منهای سود حاصل از معاملات فروش استقراضی (Short Sales) و موجودیِ حساب یادداشت ویژه (SMA).
تراز بدهی تعدیل شده به سرمایه گذار نشان می دهد که در صورت وقوع «مارجین کال»، چقدر به بروکر بدهکار خواهد شد. مارجین کال شرایطی است که در آن، اگر موجودی حساب از سطح مشخصی پایین تر بیاید، بازپرداخت وجوه قرض گرفته شده به شرکت کارگزاری الزامی می شود. این اتفاق معمولاً زمانی رخ می دهد که ارزش داراییِ خریداری شده با مارجین، دچار افت شود.
قوانین صنعت مالی (مانند مقررات T فدرال رزرو آمریکا) به سرمایه گذاران اجازه می دهد تا حداکثر ۵۰٪ از قیمت خرید دارایی ها را به صورت مارجین قرض بگیرند؛ قاعده ای که به عنوان «مارجین اولیه» (Initial Margin) شناخته می شود.
نکته تخصصی: البته باید توجه داشت که قانون ۵۰ درصد فدرال رزرو بیشتر برای بروکرهای بازار سهام آمریکا صادق است. در بازارهای بین المللی خارج از بورس (OTC) مانند فارکس یا صرافی های کریپتوکارنسی، بروکرها بر اساس قوانین رگولاتوری خود، گاهی اهرم هایی تا ۱۰۰ برابر یا بیشتر (مارجین اولیه بسیار پایین تر) ارائه می دهند؛ اما منطق مدیریت ریسک در تمامی آن ها یکسان است.
علاوه بر این، سرمایه گذاران باید «مارجین نگهداری» (Maintenance Margin) تعیین شده توسط بروکر خود را نیز رعایت کنند. مارجین نگهداری حداقل میزان اکوییتی (Equity) یا حقوق مالکانه است که تریدر باید در تمام زمان ها در حساب خود داشته باشد. این رقم با کسر کردن بدهی شما به بروکر از کل ارزش وجه نقد و دارایی های حسابتان محاسبه می شود. طبق قوانین استاندارد صنعت، مارجین نگهداری باید حداقل ۲۵٪ از ارزش بازار دارایی های حاشیه ای باشد، اما بسیاری از بروکرها حداقل های بالاتری را تعیین می کنند.
تصویری دراماتیک و مفهومی از ارزیابی وثیقه و سطوح حساس مارجین برای جلوگیری از کسری حساب.
آیا بروکرها برای تراز بدهی از شما بهره دریافت می کنند؟
بله، بروکرها برای پولی که به شما قرض می دهند بهره می گیرند. بسیار مهم است که پیش از شروع معاملات مارجین، درباره نرخ بهره و ثابت یا متغیر بودن آن پرس وجو کنید. بهره ای که باید پرداخت کنید، مستقیماً از سود احتمالی معاملات شما کسر خواهد شد.
نکته تخصصی: در بازار فارکس، این هزینه وام دهی معمولاً در قالب بهره شبانه یا «سواپ» (Swap) محاسبه می شود. در بازار کریپتو نیز مفهومی مشابه با عنوان نرخ تامین مالی (Funding Rate) وجود دارد که معامله گران برای باز نگه داشتن پوزیشن های اهرم دار خود می پردازند. این هزینه ها در معاملات بلندمدت می توانند به شدت روی سودآوری شما تاثیر بگذارند.
حساب یادداشت ویژه (SMA) چیست؟
حساب یادداشت ویژه (Special Memorandum Account)، یک حساب کارگزاری است که در کنار حساب مارجین ایجاد می شود تا مارجین مازاد (یعنی مقداری بیشتر از آنچه برای برآورده کردن حداقل های مارجین نگهداری نیاز است) را نگهداری کند. SMA سودهای سرمایه گذار را حفظ کرده و یک خط اعتباری برای خریدهای مارجین در آینده فراهم می کند. همچنین در صورت افت ارزش دارایی ها و نزدیک شدن به خطر مارجین کال، می توان از این حساب برای جبران کسری استفاده کرد.
در مارجین کال (Margin Call) چه اتفاقی می افتد؟
مارجین کال زمانی رخ می دهد که موجودی حساب مشتری به زیر حداقل مارجین نگهداریِ تعیین شده توسط بروکر سقوط کند. با دریافت اخطار مارجین کال، مشتری موظف است وجه نقد یا دارایی های بیشتری را به حساب خود واریز کند تا موجودی دوباره به سطح استاندارد برسد. اگر مشتری نتواند در بازه زمانی تعیین شده (اغلب دو تا پنج روز) این کار را انجام دهد، بروکر دارایی های موجود در حساب را تا جایی به فروش می رساند که این کسری جبران شود.
نکته تخصصی: در اصطلاح رایج میان تریدرهای فارکس و ارزهای دیجیتال، اگر سطح مارجین حساب به نقطه بحرانی برسد و شارژ نشود، بروکر به صورت خودکار پوزیشن های باز را با ضرر می بندد که به این وضعیت استاپ اوت (Stop Out) یا لیکویید شدن (Liquidation) می گویند.
با این حال، همان طور که کمیسیون بورس و اوراق بهادار آمریکا (SEC) هشدار می دهد، بروکرها هیچ الزامی برای صدور اخطار مارجین کال ندارند و «می توانند دارایی های شما را در هر زمانی و بدون مشورت قبلی به فروش برسانند. در بیشتر قراردادهای مارجین، حتی اگر بروکر به شما فرصت دهد تا اکوییتی حساب خود را افزایش دهید، باز هم حق دارد بدون منتظر ماندن برای اقدام شما، پوزیشن هایتان را نقد کند.»
اوراق بهادار قابل مارجین (Marginable Securities) چه هستند؟
اوراق بهادار قابل مارجین شامل سهام، اوراق قرضه و سایر دارایی هایی است که می توان آن ها را به صورت اعتباری خریداری کرد یا به عنوان وثیقه در یک حساب مارجین قرار داد. هر شرکت کارگزاری بر اساس سیاست های خود تصمیم می گیرد که کدام دارایی ها قابل مارجین و کدام غیرقابل مارجین باشند. اگر یک دارایی غیرقابل مارجین (Non-marginable) باشد، سرمایه گذار همچنان می تواند آن را بخرد، اما باید تمام هزینه آن را به صورت نقدی از جیب خود پرداخت کند (بدون استفاده از اهرم).
نمایش مفهوم تفکیک دارایی ها، تخصیص حجم ایمن و حاشیه امن نقدی در محیطی آرام و باثبات.
چگونه می توان از مارجین کال جلوگیری کرد؟
بهترین راه برای جلوگیری از مارجین کال این است که یک حاشیه امن نقدی و قابل توجه در حساب مارجین خود نگه دارید و حساب خود را به طور منظم بررسی کنید تا ببینید چقدر به درصد مارجین نگهداری بروکر نزدیک شده اید. البته، ساده ترین راه برای جلوگیری از مارجین کال این است که فقط از یک حساب نقدی استفاده کنید و هیچ گاه دارایی ها را به صورت مارجین (اهرم دار) نخرید.
برای معامله گرانی که در بازارهای دوطرفه جهانی فعالیت می کنند، استفاده پایبندانه از دستور حد ضرر (Stop-Loss) و رعایت مدیریت سرمایه و تعیین حجم مناسب برای هر معامله (Position Sizing)، حیاتی ترین روش ها برای در امان ماندن از ریسک مارجین کال و لیکویید شدن محسوب می شوند.
نتیجه گیری
تراز بدهی، مقدار پولی است که یک مشتری بابت خرید دارایی های مالی با استفاده از مارجین، به بروکر خود بدهکار است. اگر تراز بدهی در مقایسه با «اکوییتی» (Equity) یا ارزش خالص حساب بیش از حد بالا برود، سرمایه گذار در معرض خطر مارجین کال قرار می گیرد. به همین دلیل، سرمایه گذارانی که از حساب های اعتباری استفاده می کنند، باید به طور مداوم میزان اکوییتی حساب خود را زیر نظر داشته باشند و در صورت لزوم، برای تزریق نقدینگی جدید آمادگی داشته باشند.
